درمان هورمونی دوجنسی (تراجنسی زنانه و مردانه)

کلینیک فوق تخصصی غدد دکتر غلام‌پور به بیماری که خواهان درمان هورمونی بیماری دو جنسیتی خود هستند، مراقبت‌های بهداشتی تخصصی ارائه می‌دهد.

خدمات کلینیک فوق تخصصی دکتر غلام‌پور عبارتند از:

  • درمان هورمونی بیماری دوجنسیتی و نظارت در طول درمان، که با همکاری سایر متخصصان مرتبط انجام می‌شود.
  • مراقبت‌های پزشکی اولیه جهت آماده‌سازی بیمار برای عمل جراحی تغییر جنسیت
  • ارجاع به مؤسسات پزشکی که عمل جراحی تغییر جنسیت را انجام می‌دهند.

اولین بار در سال 1923 از عبارت دو جنسیتی برای توصیف افرادی استفاده شد که نارضایتی عمیقی از جنسیت بیولوژیکی خود دارند. امروزه، درمان‌های دارویی، که گاهی اوقات با جراحی همراه هستند، به افراد دو جنسی امکان داده‌اند تا جنسیت خود را از مرد به زن یا از زن به مرد تغییر دهند و زندگی با جنسیت مناسب خود را تجربه کنند.

تغییر جنسیت نیازمند تیمی از پزشکان است که در بین آن‌ها متخصص غدد، متخصصان بهداشت روان و جراحان، نقش مهمی ایفا می‌کنند. مقاله حاضر مبتنی بر دستورالعمل‌های بالینی برای درمان اندوکرین (مبتنی بر هورمون) افرادی است که اختلال هویت جنسی آن‌ها توسط یک متخصص بهداشت روان تشخیص داده شده است. به اختلال هویت جنسی، ترانس سکسوالیسم هم گفته می‌شود.

درمان اندوکرین افراد دو جنسی چه موقع باید آغاز شود؟


اشخاصی که خواهان درمان اندوکرین هستند، ابتدا می‌بایست اختلال هویت جنسی آن‌ها توسط یک متخصص بهداشت روان تشخیص داده شود و یک دوره روان‌درمانی یا مشاوره و یک «تجربه زندگی واقعی» را بگذرانند. تجربه زندگی واقعی یک دوره یک ساله است که در آن شخص، پیش از آغاز درمان‌های فیزیکی غیرقابل بازگشت، به صورت تمام وقت در نقش جنسیت مورد نظر خود زندگی می‌کند. تجربه زندگی واقعی برای نوجوانان توصیه شده و در صورت امکان بزرگسالان هم به انجام آن تشویق می‌شوند. گاهی اوقات، تجربه زندگی واقعی به جای آنکه پیش از درمان‌های دارویی انجام شود، در کنار آن انجام می‌شود.

هورمون‌ها چگونه بر ویژگی‌های جنسی تأثیر می‌گذارند؟


تا پیش از بلوغ، اصلی‌ترین تفاوت فیزیکی آشکار بین دختران و پسران اندام‌های تناسلی بیرونی آن‌ها است (آلت تناسلی مردانه و آلت تناسلی زنانه). بلوغ باعث افزایش سطح استروژن و آندروژن می‌شود که دو دسته اصلی هورمون‌های جنسی زنانه و مردانه هستند. در این دو دسته، استرادیول و تستوسترون هورمون‌های جنسی مسئول رشد خصوصیات جنسی ثانویه هستند (گروهی از مشخصات فیزیکی مردان و زنان که جزء سیستم تناسلی آن‌ها نیستند). در دختران، این تغییرات عبارتند از رشد سینه‌ها، موهای زیر بغل، پهن شدن لگن و جمع شدن چربی در اطراف ران‌ها و باسن. در پسران، بلوغ باعث رشد بیضه‌ها و آلت تناسلی مردانه، سنگین‌تر شدن استخوان‌ها، افزایش مقدار عضلات، کلفت شدن صدا، برجسته شدن سیبک گلو و رشد مو روی صورت و بدن می‌شود.

چگونه از هورمون درمانی برای درمان تراجنسی بزرگسالان استفاده می‌شود؟


پیشگیری از خصوصیات جنسی ناخواسته

اغلب، تغییرات فیزیکی بلوغ برای نوجوانان مبتلا به اختلال هویت جنسی غیرقابل تحمل است. درمان چنین افرادی با دارویی که فرایند بلوغ را مهار می‌کند می‌تواند از بروز این آسیب روانی پیشگیری کند. داروی مذکور، که آنالوگ GnRH (هورمون آزاد کننده گنادوتروپین) نامیده می‌شود، آزادسازی LH (هورمون ) و FSH (هورمون محرک فولیکول) را متوقف می‌کند. این دو هورمون، که توسط غده هیپوفیز که در کف مغز قرار دارد تولید می‌شوند، باعث می‌شوند بیضه‌های مردها (یا تخمدان‌های زنان) هورمون‌های مردانه (یا زنانه) کنترل کننده بلوغ و توسعه جنسی تولید کنند.

اگر درمان با آنالوگ- GnRH در اوایل دوره بلوغ آغاز شود، خصوصیات جنسی نوجوان، که تنها کمی رشد کرده‌اند، از میان خواهند رفت. در دستورالعمل‌های پزشکی مربوطه توصیه شده، برای جلوگیری از خصوصیات جنسی غیرقابل بازگشت، پیش از آنکه بیضه‌ها یا سینه‌ها رشد زیادی داشته باشند می‌بایست درمان با آنالوگ- GnRH آغاز شود. با انجام این درمان برای دختران، بزرگی ناچیز سینه‌ها از بین رفتن و عادت ماهانه متوقف می‌شود. در پسران نیز، رشد عضلات و مردانه شدن ظاهر بدن متوقف شده و بیضه‌ها کوچک می‌شوند. یکی از مزایای استفاده از این روش درمان آن است که تأثیرات آن قابل بازگشت هستند. اگر مصرف دارو متوقف شود، فوراً فرایند بلوغ از سر گرفته می‌شود.

همچنین، در نوجوانانی که در مراحل پیشرفته‌تر بلوغ هستند نیز می‌تواند بلوغ را متوقف کرد. البته، برخی خصوصیاتی جنسی مانند رشد سینه‌ها در دختران و کلفت شدن صدا و برجسته شدن فک و ابروها در پسران را نمی‌توان به طور کامل معکوس نمود. هورمون‌هایی که استفاده از آن‌ها در طول دوره بلوغ شروع شده باشد می‌توانند رشد کامل اندام‌های تناسلی را کاهش دهند، اما تنها با جراحی می‌توان ظاهر اندام‌های تناسلی را به جنسیت مورد نظر تغییر داد.

توسعه خصوصیات جنسی مورد نظر

در دستورالعمل‌های پزشکی مربوطه توصیه شده است که درمان برای رشد خصوصیات جنسی ثانویه جنسیت مخالف مورد نظر، از سن 16 سالگی شروع شود. همچنین توصیه شده که دوز هورمون‌های جنس مخالف به تدریج افزایش یابد (هر 6 ماه یک بار افزایش داده شود) تا آن که به دوز بزرگسالان برسد. برای شکل‌گیری خصوصیات زنانه، استروژن، که معمولاً به شکل قرص است، می‌بایست روزانه مصرف شود. برای شکل‌گیری خصوصیات مردانه، می‌‌بایست تستوسترون هر یک یا دو هفته یک بار مستقیماً به عضله تزریق شود. در دستورالعمل‌های پزشکی توصیه شده، در طول درمان جهت به وجود آوردن خصوصیات جنسی ثانویه مورد نظر، درمان با آنالوگ‌های GnRH می‌بایست ادامه یابد تا از رشد خصوصیات جنسی نامطلوب جلوگیری شود.

زمان آغاز درمان با هورمون جنس مخالف به نظر پزشک بستگی داشته، در عین حال هدف این است که درمان زمانی آغاز شود که نوجوان قادر باشد با یک تصمیم‌گیری آگاهانه‌ای در درمان شرکت کند. همچنین بهتر است نوجوانان تراجنسی در کنار همسالان خود رشد کنند.

چگونه از هورمون درمانی برای بزرگسالان تراجنسی استفاده می‌شود؟


افراد تراجنسی زن به مرد

روش‌های مختلفی برای آماده‌سازی آندروژن وجود دارد که می‌توان از آن‌ها برای رشد خصوصیات مردانه در بزرگسالان استفاده کرد. برای رساندن میزان تستوسترون به یک سطح طبیعی مردانه می‌توان از تزریق، پَچ‌ها و ژل‌های پوست استفاده کرد. درمان با تستوسترون منجر به افزایش حجم عضلات، کاهش حجم چربی بدن، افزایش موهای صورت و آکنه و افزایش میل جنسی می‌شود.

درمان با تستوسترون همچنین می‌تواند باعث بزرگ شدن کلیتوریس، کاهش باروری، کلفت شدن صدا و معمولاً پایان یافتن عادات ماهانه شود. تنها با درمان تستوسترون عادت ماهانه ظرف چند ماه متوقف می‌شود، البته ممکن است برای این کار به دوز بالایی نیاز باشد. اگر خونریزی ماهانه ادامه یابد، می‌توان با اضافه کردن یک هورمون دیگر (پروژسترون) یا برداشتن اندومتر (یک جراحی سرپایی است که در آن لایه داخلی رحم تخریب می‌شود) آن را متوقف کرد. می‌توان از آنالوگ‌های  GnRH یا پروژسترون پیش از درمان تستوسترون نیز برای توقف عادت ماهانه استفاده کرد تا سطح استروژن تا سطوح یافت شده در مردان بیولوژیکی کاهش یابد.

افراد تراجنسی مرد به زن

درمان هورمونی بزرگسالان تراجنسی مرد به زن نیازمند استفاده از یک آنتی‌آندروژن در کنار یک استروژن است. برای آنکه استروژن درمانی بهترین نتیجه را بدهد، می‌بایست سطح تستوسترون فرد مرد به زن تا سطح یافت شده در زنان بیولوژیکی پایین بیاید. هم اسپیرونولاکتون آنتی‌آندروژن و هم آگونیست‌های GnRH در کاهش سطح تستوسترون مؤثرند. استروژن به صورت قرص، ژل پوست، پَچ و مواد قابل تزریق موجود است. می‌بایست سطح استروژن خون افراد مرد به زن در حد میانگین زنان پیش از یائسگی حفظ شود و تستوسترون آن‌ها نیز می‌بایست در حد زنان باشد.

خطرات احتمالی هورمون درمانی کدامند و چگونه می‌توان از آن‌ها پیشگیری کرد؟


هورمون درمانی جهت تغییر جنسیت، همان خطرات احتمالی درمان جایگزینی هورمون جنسی در مردان و زنان بیولوژیکی را دارد. هم برای افراد تراجنسی مرد به زن و هم برای تراجنسی‌های زن به مرد، تست‌های غربالگری پیش از درمان و پایش پزشکی منظم توصیه می‌شود. در دستورالعمل‌های مربوطه توصیه شده است که در طول سال اول هورمون درمانی پایش هر سه ماه یک بار و در سال‌های بعد سالی دو بار انجام شود.

افراد تراجنسی زن به مرد

مشکلاتی که ممکن است به دلیل درمان دراز مدت با تستوسترون رخ دهند عبارتند از آکنه شدید یا کیستیک، اضافه وزن شدید، نگهداری نمک، افزایش سلول‌های قرمز خون (که می‌تواند باعث افزایش غلظت خون شود)، و تغییرات روانی منفی. طبق توصیه دستورالعمل‌های مربوطه، افراد تراجنسی زن به مرد می‌بایست برای جلوگیری از خطر سرطان سیستم تناسلی، از طریق جراحی رحم، گردن رحم و تخمدان‌های خود را خارج کنند.

افراد تراجنسی مرد به زن

برای افرادی که از استروژن درمانی استفاده می‌کنند، نکته مهم اجتناب از دوزهای بسیار بالا یا بالا رفتن سطح استروژن خون است، که می‌تواند خطر تشکیل لخته‌های خونی، مشکلات کبدی و فشار خون بالا را افزایش دهد. در دستورالعمل‌های مربوطه توصیه شده است افراد تراجنسی مرد به زنی که در معرض خطر بالای ابتلا به سرطان سینه نیستند، از دستورالعمل‌های مربوط به تست‌های غربالگری سرطان سینه که برای زنان بیولوژیکی توصیه شده‌اند پیروی کرده و همچنین از دستورالعمل‌های مربوط به تست غربالگری سرطان پروستات که برای مردان بیولوژیکی توصیه شده‌اند نیز پیروی کنند.

چگونه می‌توانید به فرایند درمان اندوکرین خود کمک کنید؟


شما، متخصص غدد شما و متخصص بهداشت روانی که به او معرفی شده‌اید می‌بایست در درمانتان شریک باشید. در مورد پتانسیل‌ها و محدودیت‌های تغییر جنسیت سؤال کنید تا بتوانید تصمیمی آگاهانه بگیرید. حتماً پیش از آغاز درمان اندوکرین، از تأثیرات مهار هورمون‌ها و درمان با هورمون جنس مخالف کاملاً آگاه شوید. خصوصاً، در مورد تأثیرات این درمان‌ها بر باروری و همچنین در مورد گزینه‌های موجود برای بالا بردن احتمال باروری در آینده (البته اگر در این مورد نگرانی دارید) بپرسید. از توصیه‌های پزشکتان در مورد درمان پیروی کرده و مرتباً برای آزمایش و پایش وضعیت سلامتتان به او مراجعه کنید، و حتماً قبل از بروز عوارض جدی، تغییرات مورد نیاز را انجام دهید.‌